Каханы горад (на белорусском языке)

С.Юстапчык
(Антон Адамовiч)
Каханы горад
(Завязка раману)
АД АѕТАРА

"Каханы горад" напiсаны  1943 г. Найпершым повадам да напiсаньня яго былi ражаньнi ад дэманстрацыйнага, "сьвяточнага", але барбарска-бязьлiтаснага бамбардаваньня безбароннага й пазбаленага сялякiх ваенных аб'екта Менску саветамi  ноч на 1 траня 1943 г. Туга па "каханым горадзе" на прымусовым выгнаньнi  Нямеччыне дала апошнi повад, штуршок. Аднак, "Каханы горад" нараджася, вiдаць, пад нешчасьлiваю зоркаю. Менская "Беларуская газэта", куды ён найперш бы пасланы  канцы 1943 г., нiяк не магла адважыцца надрукаваць яго. Прапанавалiся атару розныя зьмены з гледзiшча на цэнзуру цi, прадзiвей i дакладней, на страх магчымае цэнзуры. Зьмены былi для атара няпрыемлiмыя, бо зусiм выялалялi рэч. У марудным лiставаньнi Нямеччына-Менск, лiставаньнi-таргаваньнi сплыва час i, нарэшце, пры пасьпешным эвакуяваньнi зь Менску перад савецкiм наступам большую частку рукапiсу рэдактары зусiм згубiлi. Атар аднак не таймовася, аднавi усё зно iз шчасьлiвым выпадкам захаваных чарнавiко, ды пача нанова стукацца  рэдакцыйныя дзьверы, гэтым разам ужо да бэрлiнскае "Ранiцы". Але й тут удалося прымайстраваць рукапiс толькi  "Беларускiм Работнiку", адмысловай газэце для "оста", прыбудоцы да "Ранiцы". Там, быццам-бы, з цэнзурай было лягчэй. Тут "Каханы горад" i бы надрукаваны пяршыню восень 1944 г. "Каханы горад" спачатку бы задуманы й выкананы, як апрычонае закончанае апавяданьне-навэля. Аднак, пры адналеньнi яго другi раз пастала думка разглядаць рэч, як завязку раману, што й было выказана  зацемцы  канцы друкаванага  "Беларускiм Работнiку" тэксту. Думкi гэтае атар ня кiдае й цяпер, чаму  цяперашнiм выданьнi "Каханы горад" мае падзагаловак "Завязка раману". Тэкст гэтага выданьня, дарэчы, апрача дробных стылiстычных паправак i адналеньня некаторых невялiчкiх пропуска паходжаньня чыста друкарскага (а мо й прымiтынага, каза той, прэвэнцыйна-цэнзурнага, "на сякi выпадак") - нiчым iстотна ня розьнiцца ад тэксту 1943 г. Яшчэ, разгаварышыся, атар хоча сказаць, што  гэтай, як i  ранейшых сваiх спробах ("Усяночная", "Трывога") ён карыстася, мiж iншага, адным з найулюблёнейшых мэтада нябожчыка З.Бядулi, якiм напiсаныя ягоныя "Салавей" i "Язэп Крушынскi" i якi звышэнскi крытык Адам Бабарэка сваiм часам вельмi трапна назва бы "мэтадам натураграфiчнага зашыфрованьня". Мэтад гэты, вынайдзены  вабставiнах савецкага гвалту над свабодаю друку, бы вельмi зручны й пад зусiм такiм самым у прынцыпе таталiтарным цiскам нямецка-гiтлераскiм. Лёгка было зашыфроваць сьпiсваных проста з натуры гэроя "гэрэнфольку" пад зусiм iдэнтычных iм псыхалёгiчна камунiстых, "актывiстых", камiсара (у "Каханым горадзе", мiж iншага, такая эпiзадычная фiгура "Макрыцы", пад якой зашыфраваны, як "натуршчык", ведамы сваiм часам у Менску "ляйтар" усяе "культуры й асьветы" у "Генэральным Камiсарыяце Беларусi", зьнямчэлы Паляк Сiвiца). "Натуршчыкамi" атаравымi былi й некаторыя прэтэндэнты на нашых нацыянальных дзеячо (у "Каханым горадзе" такi "Качка", а таксама, крыху больш толькi зборны, Вiктар Лабунiч). Нельга сказаць аднак, каб усе пэрсанажы былi пiсаныя з "натуршчыка" (прыкл., "жанчына  чорным" у "Каханым горадзе"). Бальшыня "натуршчыка" атаравых жывець i цяпер, атар навет мог-бы прысьвяцiць iм сваю гэтую пiсанiну, як невялiчкае, ды мо не такое жо крывое (хiба што - "крывiцкае") люстэрка.

01.04.1948, Баварыя
Таварыш пройдзе се баi i войны
Бяз кроплi сну, бяз званьня цiшынi.
Каханы горад можа спаць спакойна
I роiць сны, i зелянець сярод вясны.
З папулярнай савецкай песьнi
I

- Эскадрыльля, таварашы, атрымала хоць i нескладанае, але вельмi пачэснае заданьне. Кажу "нескладанае", бо,  тых пунктах, якiя вы мусiце пакрыць сяньня, няма, шчыра кажучы, нiякiх паважных ваенных аб'екта. Няма таму й нiякай ворагавай абароны, аб гэтым у нас пэныя весткi. Але, мушу падчыркнуць яшчэ раз, заданьне надзвычай пачэснае, бо вы павiнны будзеце, напярэдаднi нашага вялiкага травенскага сьвята i недалёкага, яшчэ большага, вялiзманага наступу, прадэманстраваць узрост моцы й магутнасьцi сталiнскай авiяцыi, i гэта - у закiнутых куткох абшара, часова занятых ворагам. Думаю, усё ясна? Камандзеры зьвяза атрымаюць "пуцёкi". Камандзеры зьвяза, ня хочучы, але падалiся жо былi да камэскадрыльлi, якi праказа сваю невялiчкую прамову без асаблiвага энтузiязму й ахвоты навет. Усе яны - i камандзер i каманда - манiлiся яшчэ гэтага вечару, паводля iхнага

Как читать и скачивать книги с сайта?

Рейтинг: 0 Голосов: 0 1880 просмотров